برو به محتوای اصلی

تنبلی تخمدان چیست؟ چه علائم و عوارضی دارد؟

ناشناس

من کجام؟ اینجا کجاست؟

در جواب‌کو می‌تونید در مورد هر موضوعی سوال کنید، به سوالای بقیه جواب بدید و تجربتون رو به اشتراک بگذارید!

تنبلی تخمدان (PCOS) یا تخمدان پلی کیستیک یک مشکل هورمونی است که 2.2 الی 26.7 درصد از زنان بین سنین 15 تا 44 ساله به آن مبتلا می‌گردند. طی تحقیقاتی که انجام شده است، تقریبا 70 درصد از زنان به تنبلی تخمدان مبتلا هستند اما خود از آن بی‌خبرند. تنبلی تخمدان یکی از انواع کیست تخمدان است که روی سطح هورمون‌های زنان تأثیر می‌گذارد. زنانی که به تنبلی تخمدان دچار هستند، بیش‌از حد طبیعی هورمون‌های مردانه تولید می‌کنند. تخمدان‌ها اندام‌های تولید مثلی هستند که استروژن و پروژسترون تولید می‌کنند. این دو هورمون چرخه‌های قاعدگی را تنظیم می‌کنند. تخمدان‌ها همچنین مقدار کمی هورمون مردانه به‌نام اندروژن تولید می‌کنند. تنبلی تخمدان بر روی تخمدان‌های زنان تأثیر می‌گذارد. تخمدان‌ها تخم‌هایی را آزاد می‌کنند که می‌توانند توسط اسپرم مردان بارور شوند. آزادشدن یک تخم در هر ماه تخمک‌گذاری نامیده می‌شود.

تنبلی تخمدان چیست؟  چه علائم و عوارضی دارد؟

ویژگی‌های تنبلی تخمدان یا پلی کیستیک:

  • کیست در تخمدان‌ها
  • سطح بالای هورمون‌های مردانه
  • پریود نامنظم یا پریود نشدن

دو هورمون محرکه‌ی فولیکولی (FSH) و هورمون لوتینیزه‌کننده (LH) تخمک‌گذاری را کنترل می‌کنند. FSH تخمدان را تحریک می‌کند که فولیکول تولید کند. فولیکول یک کیسه‌ی حاوی یک تخم است و بعد LH باعث می‌شود تخمدان یک تخم بالغ آزاد کند. در پلی کیستیک، تعداد زیادی کیسه‌ی کوچک پر از مایع در داخل تخمدان‌ها ایجاد می‌شوند. به همین دلیل کلمه‌ی پلی کیستیک برای این عارضه انتخاب شده است که به معنی «کیست‌های زیاد» می‌باشد. این کیسه‌ها در واقع فولیکول هستند که هر کدام از آنها یک تخم نابالغ دارند. این تخم‌ها هیچ‌وقت آن‌قدر بالغ نمی‌شوند که قاعدگی را آغاز کند. اتفاق نیوفتادن قاعدگی باعث می‌شود که سطح هورمون‌های استروژن، پروژسترون، FSH و LH را تغییر پیدا کند، در این حالت سطح‌های استروژن و پروژسترون کمتر از همیشه هستند درحالی‌ که سطح اندروژن از همیشه بالاتر است. افزایش هورمون مردانه چرخه‌ی قاعدگی را به‌هم می‌زند و به همین دلیل است که زنانی که تنبلی تخمدان دارند، کمتر از بقیه پریود می‌شوند.

علائم تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلی کیستیک:

۱. پریود‌های نامنظم

کاهش در تخمک‌گذاری باعث می‌شود رحم نتواند دیواره‌های خود را هر ماه تازه کند. برخی از زنانی که به پلی کیستیک مبتلا هستند کمتر از سالی هشت بار پریود می‌شوند.

۲. خونریزی شدید

وقتی دوره‌ی قاعدگی نسبت به حالت معمول طولانی‌تر باشد، دیواره‌ی رحم از همیشه ضخیم‌تر می‌شود. بنابراین وقتی این زنان پریود می‌شوند، خونریزی آنها از همیشه شدیدتر است.

۳. رشد مو

در بیش از 70 درصد زنانی که به این بیماری مبتلا هستند، رشد موهای زائد روی صورت و بدن به طور مشهودی دیده می‌شود. این موها می‌توانند روی پشت، شکم و سینه‌ی آنها رشد کنند. رشد موهای زائد هیرسوتیسم نامیده می‌شود.

۴. جوش صورت

وجود هورمون‌های مردانه باعث می‌شوند در بدن این زنان باعث می‌شود که پوست آنها از همیشه چرب‌تر شود. این باعث می‌شود فرد دچار جوش‌ صورت و نیز جوش‌هایی در ناحیه‌هایی مانند سینه و پشت شود.

۵. افزایش وزن

تقریبا 80 درصد زنان مبتلا به تنبلی تخمدان اضافه‌ وزن دارند یا چاق‌ هستند.

۶. ریزش مو با الگوی مردانه

تعدادی از زنان مبتلا به تنبلی تخمدان دچار ریزش مو می‌شوند. موهای سر این زنان نازک می‌شود و کم‌کم می‌ریزد. اغلب این ریزش مو شبیه به ریزش مو در مردان است.

۷. سردرد

تغییرات هورمونی می‌توانند در برخی زنان باعث سردرد شوند.

۸. تیرگی پوست

زنانی که تنبلی تخمدان دارند در بخش‌های چین‌خورده‌ی پوست بدن خود دچار تیرگی می‌شوند، مثلا پوست گردن، نواحی تناسلی و زیر سینه‌ها.

دلایل ابتلا به تنبلی تخمدان:

۱. عوامل ژنتیکی

طی تحقیقات انجام شده، محققان به این نتیجه رسیده‌اند که تنبلی تخمدان مشکلی ارثی است. به ‌احتمال بسیار بالا دخالت ژن‌های زیادی در بروز این بیماری موثر هستند.

۲. مقاومت نسبت ‌به انسولین

پانکراس هورمون انسولین را تولید می‌کند تا بدن به وسیله آن بتواند قند موجود در غذا را به انرژی تبدیل کند. وقتی سلول‌ها توانایی این را نداشته باشند که به درستی از انسولین استفاده کنند، نیاز بدن به انسولین افزایش پیدا می‌کند. در نتیجه پانکراس انسولین بیشتری تولید می‌کند تا نیاز بدن را جبران کند. این انسولین اضافه در بدن باعث تحریک تخمدان‌ها می‌شود تا هورمون مردانه‌ی بیشتری تولید کنند. تقریبا 70 درصد زنان مبتلا‌ به تنبلی تخمدان، به انسولین مقاومت نشان می‌دهند؛ به این معنی که سلول‌های آنها نمی‌توانند به ‌درستی از انسولین استفاده کنند.

۳. التهاب

زنانی که به تنبلی تخمدان مبتلا هستند، معمولا التهاب زیادی در بدن خود دارند. چاقی هم می‌تواند التهاب را افزایش دهد. تحقیقات نشان داده‌اند التهاب می‌تواند سطح اندروژن را افزایش دهد.

عوارض تنبلی تخمدان در زنان:

۱. ناباروری

برای بارداری، زنان باید تخمک‌گذاری کنند. زنانی که نمی‌توانند به‌طور منظم تخمک‌گذاری کنند، تخمک‌های زیادی برای باروری تولید نمی‌کنند. پلی کیستیک یکی از دلایل اصلی ناباروری در زنان است.

۲. سندروم متابولیک

در حدود 80 درصد زنانی که مبتلا به پلی کیستیک هستند اضافه‌ وزن دارند یا چاق هستند. چاقی و پلی کیستیک هردو فرد را در معرض خطر قندخون و فشارخون بالا را قرار می‌دهند. این دو مشکل همچنین کلسترول HDL (خوب) را کاهش‌می‌دهد و کلسترول LDL (بد) را افزایش می‌دهند. این عوامل همه‌ باهم سندروم متابولیک نامیده می‌شوند. سندروم متابولیک خطر بیماری‌های قلبی، دبایت و سکته مغزی را افزایش می‌دهد.

۳. سرطان دهانه‌ی رحم

با رخ دادن قاعدگی و در طول چرخه‌ی آن، دیواره‌های رحم می‌ریزند و رحم تازه می‌شود. اگر هر ماه قاعدگی رخ ندهد، این دیواره ممکن است ضخیم‌تر شود. دیواره‌ی رحمی که ضخیم‌تر از حد طبیعی است، بیشتر احتمال ابتلا به سرطان دهانه رحم را دارد.

۴. وقفه‌ی تنفسی در خواب یا آپنه‌ی خواب

وقفه‌ی تنفسی در خواب یا آپنه‌ی خواب در زنان چاق معمول‌تر است، مخصوصا اگر آنها به پلی کیستیک هم مبتلا باشند. این مشکل باعث می‌شود در طول شب تنفس بیمار مکررا قطع شود و بیمار از خواب بیدار شود. خطر آپنه‌ی خواب در زنان چاقی که تنبلی تخمدان دارند ۵ تا ۱۰ برابر آنهایی است که به پلی کیستیک مبتلا نیستند.

۵. افسردگی

تغییر در هورمون‌ها و علائمی مانند رشد موهای زائد می‌توانند روی احساسات زنان مبتلا به این بیماری تأثیرات منفی بگذارند. خیلی از زنانی که به پلی کیستیک مبتلا هستند به افسردگی و اضطراب هم دچار می‌شوند.

در صورتی که چنین مواردی را مشاهده کردید به پزشک مراجعه نمایید:

  • پریود نشده‌اید در صورتی که باردار هم نیستید.
  • علائم تنبلی تخمدان را دارید؛ علائمی همچون رشد مو روی صورت و بدن.
  • بیشتر از یک سال است که برای باردار شدن تلاش می‌کنید اما هنوز موفق نشده‌اید.
  • علائم دیابت را دارید، علائمی مثل تشنگی و گرسنگی زیاد، تاری دید یا کاهش وزن بی‌دلیل.

پزشکان معمولا تنبلی تخمدان را در زنانی تشخیص می‌دهند که حداقل دو مورد از این سه مورد زیر در آنها وجود داشته باشد:

  1. سطح بالای هورمون اندروژن
  2. چرخه‌های قاعدگی نامنظم
  3. کیست‌هایی در تخمدان

پزشک متخصص همچنین بررسی می‌کند که آیا علائمی مانند جوش، رشد موهای زائد روی صورت و بدن و اضافه ‌وزن هم در فرد وجود دارد یا خیر. ممکن است معاینه لگنی هم انجام گیرد تا اگر مشکلاتی در تخمدان‌ها و سایر بخش‌های سیستم تولیدمثل وجود داشت مشخص گردد. در طول این آزمایش، پزشک انگشت‌هایش را وارد واژن می‌کند تا ببیند آیا تومورهایی در رحم یا تخمدان‌ها وجود دارند یا خیر. با انجام آزمایش خون می‌توان مشاهده کرد که سطح هورمون‌های مردانه در بدن فرد به چه میزانی است. ممکن است برای کنترل سطح کلسترول، انسولین و تری‌گلیسیرید هم آزمایش خون بدهید. با این کار خطر ابتلا به شرایط مرتبط مانند بیماری‌های قلبی و دیابت را هم ارزیابی می‌کنید. همچنین در برخی مواقع از سونگرافی نیز کمک گرفته می‌شود تا با استفاده از امواج صوتی فولیکول‌های غیرطبیعی و سایر مشکلات تخمدان‌ها و رحم را تشخیص دهد.

زنان مبتلا به پلی کیستیک سخت‌تر باردار می‌شوند زیرا پلی کیستیک چرخه‌ی طبیعی قاعدگی را مختل می‌کند. بین 70 الی 80 درصد زنانی که به تنبلی تخمدان مبتلا هستند مشکلات باروری دارند. همچنین این زنان دو برابر بیشتر از زنان دیگر در معرض خطر زایمان زودرس هستند. آنها حتی بیشتر در معرض سقط جنین، فشار خون بالا در بارداری و دیابت بارداری هستند. اما، زنان مبتلا به تنبلی تخمدان می‌توانند با استفاده از درمان‌های ناباروری باردار شوند. برخی از این درمان‌ها باعث بهبود تخمک‌گذاری می‌شود. کاهش وزن و کاهش قند خون هم می‌تواند شانس شما را برای داشتن یک بارداری سالم افزایش ‌دهد.

درمان‌های دارویی پلی کیستیک:

۱. قرص ضدبارداری

استفاده‌ی روزانه از استروژن و پروژسترون می‌تواند به شما کمک کند تعادل هورمونی طبیعی داشته باشید. این درمان تخمک‌گذاری را تنظیم می‌کند، علائمی مانند افزایش رشد مو را از بین می‌برد و از بیمار در برابر سرطان دهانه‌ی رحم محافظت می‌کند. این هورمون‌ها به شکل‌های قرص، برچسب و حلقه‌ی واژنی عرضه می‌شوند.

۲. متفورمین

متفورمین (گلوکوفاژ، فورتامت) دارویی است که برای درمان دیابت نوع دوم استفاده می‌شود. این دارو همچنین با بهبود بخشیدن سطح انسولین پلی کیستیک را درمان می‌کند. تحقیقی به این نتیجه رسید که استفاده از متفورمین به‌همراه تغییر رژیم و ورزش می‌تواند کاهش وزن را بیشتر کند و چرخه‌ی قاعدگی را دوباره به حالت طبیعی بازگرداند.

۳. کلومیفن

کلومیفن (کلومید) یک داروی باروری است که به زنان مبتلا به پلی کیستیک کمک می‌کند تا باردار شوند، اما، این دارو احتمال به‌ دنیا آوردن نوزادان دوقلو یا چندقلو را افزایش می‌دهد.

۴. داروهای ضد رشد مو

چندین درمان می‌توانند موهای زائد را از بین ببرند و یا رشد آن را متوقف کنند. کرم موضعی افلورنیتین (وانیکا) دارویی است که رشد مو را آهسته می‌کند. برداشتن مو با لیزر و الکترولیز می‌تواند شما را از موهای زائد روی صورت و بدن خلاص کند.

۵. جراحی

اگر سایر درمان‌ها موفق نبودند، می‌توانید برای بهبود باروری از گزینه‌ی جراحی استفاده کنید. حفاری تخمدان نوعی جراحی است که در آن جراح با لیزر یا با سوزن‌های باریک و داغ سوراخ‌های کوچکی را در تخمدان‌ها به‌وجود می‌آورد. این کار باعث می‌شود عملکرد تخمدان به حالت عادی بازگردد.

در کنار درمان‌های دارویی، تغییر رژیم‌ غذایی و برنامه‌ی زندگی نیز به این بیماران توصیه می‌شود تا روند درمان آنها موفق‌تر باشد. این تغییرات شامل کاهش وزن، رژیم‌گرفتن و ورزش‌کردن است. از دست‌ دادن فقط5 الی 10 درصد از وزن بدن می‌تواند به تنظیم چرخه‌ی قاعدگی شما کمک کند. این تغییر علائم پلی کیستیک را در بدن شما بهبود می‌بخشد. کاهش وزن همچنین می‌تواند در کاهش سطح کلسترول خون و انسولین و نیز کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و دیابت مؤثر باشد. هر رژیمی که باعث کاهش وزن شود، می‌تواند در درمان این بیماری به شما کمک کند. تحقیقاتی رژیم‌های مختلف برای درمان تنبلی تخمدان را باهم مقایسه کرده‌اند. این تحقیقات به این نتیجه رسیدند که رژیم‌های کم کربوهیدرات (مثلا رژیم پالئو، رژیم کتوژنیک، رژیم اتکینز و…) هم برای کاهش وزن و هم برای کاهش سطح انسولین مناسب هستند. رژیم‌هایی که شاخص گلیسمی (شاخص قندی) پایینی دارند بیشتر کربوهیدرات خود را از میوه‌ها، سبزیجات، و غلات کامل می‌گیرند. این رژیم‌ها بهتر از رژیم‌های لاغری دیگر به تنظیم چرخه‌های قاعدگی کمک می‌کنند. همچنین این تحقیقات نشان داده‌اند که 30 دقیقه ورزش متوسط حداقل سه بار در هفته به زنان مبتلا به تنبلی تخمدان کمک می‌کند تا لاغر شوند. کاهش وزن با رژیم، همچنین تخمک‌گذاری و سطح انسولین را بهبود می‌بخشد.

۶