برو به محتوای اصلی

فصد خون چیست؟

من کجام؟ اینجا کجاست؟

در جوابکو می‌تونید در مورد هر موضوعی سوال کنید، به سوالای بقیه جواب بدید و تجربتون رو به اشتراک بگذارید!

نسیم خردمند ، مهندس نرم‌افزار

در طب سنتی علاوه بر حجامت و بادکش، یک شیوه درمانی و پیشگیری دیگر به نام «فصد» وجود دارد که در دوران گذشته از آن استفاده می‌شد و امروزه کمتر شناخته شده است. فصد کلمه‌ای عربی است و به معنی شکافتن و رگ زدن می‌باشد. فصد رگ، یکی از موثرترین و قوی‌ترین شیوه‌های درمان طب سنتی است که می‌تواند به یکباره بخش زیادی از خون فاسد را از بدن دفع کند و سمومی که سال‌ها در بدن تجمع یافته است را از بدن بیرون کند. در گذشته فصد خون به وسیله یک ابزار کوچک فلزی به نام نیشتر انجام می‌گرفت که در اشکال و ابعاد مختلف موجود بود. 

فصد خون چیست؟

در طب سنتی گفته می‌شود که بدن انسان از چهار خلط خون، بلغم، صفرا و سودا تشکیل شده است و حکما اعتقاد دارند اگر میزان این چهار خلط در حد تعادل و تناسب باشد بدن در حالت سلامت قرار دارد، اما اگر به دلیل کاهش یا افزایش هرکدام از این اخلاط، تعادل و تناسب بدن دچار تغییراتی شود، فرد دچار بیماری می‌گردد.

هدف از فصد کردن و روش انجام کار:

هدف از فصد کردن گاه زیاد ساختن خون و گاه انحراف خون از عضو آسیب دیده می‌باشد. مثلا اگر شخصی دچار التهاب و پرخونی در عضوی از بدن می‌شد، برای کاهش درد و پرخونی و التهاب، از فصد کردن بر روی نزدیک‌ترین رگ به محل مورد نظر استفاده می‌کردند تا برای رسیدن به این اهداف مقداری خون از رگ خارج شود. اما اگر منظور پیشگیری از درد باشد دورترین رگ را برای فصد انتخاب می‌کنند. معمولا فصد رگ‌های نواحی مختلف بدن همچون گردن، پیشانی، پشت زانو و... را برای التیام دردهای مختلف از جمله درد بواسیر، درد رحم، سوءهاضمه، کمر درد، واریس، خونریزی شدید بینی، پرفشاری خون و برای درمان برخی نازایی‌ها به کار می‌برند. در کل فصد 64 موضع دارد که هر کدام برای یک بیماری خاص است و به شیوه‌ای خاص خونگیری می‌شود.

در فصد رگ، ابتدا موضع خاص آن با ماده بی‌حسی آماده می‌شود و سپس پزشک به وسیله تیغ بیستوری استریل شکاف کوچک و سطحی به اندازه 3-2 میلی‌متر در ورید ایجاد می‌کند و با مانورهای خاص خونریزی به عمل می‌آید. در این روش 21 مانور وجود دارد.

عملیات فصد درد چندانی ندارد و اگر تحت نظر پزشک حاذق صورت بگیرد عوارض و خطری ندارد. فصد اثرات درمانی عجیب و خارق‌العاده‌ای دارد اما اگر نابجا و بدون مورد تجویز شود بحران‌های جسمی ایجاد برای فرد ایجاد خواهد کرد.

شرایط و زمان انجام فصد:

میزان خونی که در فصد از بدن خارج می‌شود به نسبت زیاد است به همین دلیل امکان ضعف فرد و ضرر به اعضای اصلی بدن همچون کبد، کلیه و قلب وجود دارد. به همین سبب پژوهشگران طب سنتی فصد را برای کودکان و افراد سالمند مناسب نمی‌دانند. به توصیه این افراد فصد برای افراد بالغ گرم مزاج در مناطق گرمسیر کشور و بخصوص در فصل بهار و در ساعات اولیه روز پس از هضم غذا و بعد از کار کردن شکم پیشنهاد می‌شود.

بهترین زمان برای این کار فصل بهار است. علت مناسب بودن فصد در فصل بهار این است که در این فصل بدن انسان با هیجاناتی همراه است و اخلاط و فضولات در خون به جریان در می‌آیند و در نتیجه خون گرفتن باعث دفع این فضولات خواهد شد و همچنین فشار خون در حدی است که ترس عوارض ناشی از فصد کمتر وجود دارد. در حالی که در فصل‌های سرد، فضولات غلیظ و ساکن شده و خون گرفتن موجب دفع قسمت بیشتری از بخش مفید خون می‌شود. متخصصان طب سنتی توصیه می‌کنند فصد در فصل تابستان و نیز در فصول سرد سال تنها در صورتی انجام شود که از نظر پزشک ضرورت داشته و توسط فردی ماهر انجام شود.

تفاوت فصد با حجامت:

فصد و حجامت هر دو با خارج کردن مقداری خون از بدن انجام می‌گیرند و روشی برای پیشگیری و درمان برخی بیماری‌ها می‌باشند. البته این دو روش درمانی تفاوت‌هایی هم با یکدیگر دارند. در فصد، رگ را کاملا باز می‌کنند تا مقدار مشخصی خون از بدن بیمار خارج شود، اما در حجامت رگی شکافته نمی‌شود بلکه توسط وسایلی خاص، قسمت‌هایی از بدن، اغلب در پشت، صورت، دست و پا را بادکش کرده و محل را با ابزار مخصوصی خراش می‌دهند تا خون مویرگی از قسمت‌های سطحی بدن و پوست و اغلب از مویرگ‌های داخل عضله خارج شود. در واقع خون خارج شده در حجامت از مویرگ‌هاست ولی در فصد از عروق اصلی خون خارج می‌گردد. خون حجامت رقیق و نواحی سطحی پوست را از اخلاط پاک می‌کند ولی خون فصد غلیظ و از عمق بدن اخلاط و سموم را خارج می‌نماید.

مواردی که برای انجام فصد باید رعایت نمایید:

  • قبل از انجام فصد از مصرف غذاهای سرد همچون لبنیات، تخم مرغ، ماهی، برنج، مرغ، خیار، کاهو، کیوی، گوجه فرنگی، ماکارونی، آش جو، لوبیا و... اجتناب کنید.
  • حداقل یک هفته قبل از انجام فصد از مسهل‌ها و منضج‌های گیاهی استفاده نمایید تا بازدهی این کار را مطلوب‌تر نماید. یکی از این موارد رب انار و گلاب است بدین صورت که 6 واحد آب انار را با یک واحد گلاب مخلوط کرده و مصرف نمایید. می‌توانید فهرست مسهل‌ها و منضج‌ها را از پزشک خود نیز دریافت نمایید.
  • زنان در دوران بارداری نباید فصد کنند.
  • برای اینکه نتیجه بهتری از فصد بگیرید باید دقیقاً در زمانی که پزشک تعیین کرده است، این کار را انجام دهید زیرا فصد تابع زمان و ساعت خاص است.
  • گرسنگی، پرخوری، بی‌خوابی و کم‌خوابی سبب کاهش تاثیر فصد خواهد شد.
  • قبل و بعد از فصد استحمام طولانی و گرم، سونا و جکوزی مجاز نمی‌باشد.
  • در زمان انجام فصد در صورت داشتن استرس، ترس، اضطراب و هیجان زیاد یا نشاط بیش از حد با پزشک و دستیار مشورت کنید. در زمان فصد آرامش روحی و عصبی و جسمی لازم است تا نتیجه مطلوب حاصل گردد.
  • اگر قبل از فصد و یا در زمان انجام فصد، تلخی دهان و خشکی دهان دارید اندکی رب انار و رب آلو بخورید.
  • اسهال، ادرار زیاد، تعریق فراوان و استفراغ فراوان قبل از فصد نباید وجود داشته باشد.

مواردی که بعد از انجام فصد باید رعایت نمایید:

  • موضع فصد قدری دردناک خواهد بود و این کاملا طبیعی است. از کمپرس گرم یا روغن میخک برای کاهش درد بعد از فصد استفاده کنید.
  • تا 8 ساعت بعد از فصد دست خود را خم و راست نکنید.
  • در صورت خونریزی یک قطعه گاز استریل یا پارچه تمیز را روی موضع قرار دهید و با دست دیگر بیست دقیقه فشار نقطه‌ای و محکم وارد آورید.
  • تا 24 ساعت پانسمان موضع را تعویض نکنید. پس از 24 ساعت تماس دست با آب بلامانع است.
  • بعد از فصد غذای سنگین و چرب نخورید و در مصرف غذا پرخوری نکنید زیرا این کار ممکن است ضررهای جبران‌ناپذیری داشته باشد.
  • پس از فصد تا جایی که امکان دارد کمتر سر پا بایستید و پیاده‌روی کمتری داشته باشید.
  • خواب پس از فصد تا 6 ساعت ممنوع است.
  • مصرف غذاهای شور و حمام گرم پس از فصد جایز نیست.
  • به مدت 3 روز هر 8 ساعت یک لیوان شربت عسل بنوشید. مصرف شربت عسل، آب انار، گلاب، مالت جو و شکر سرخ پس از فصد بسیار مفید است.
  • تا 5 شب پس از فصد، به جای شام قدری گوشت گوسفند را با روغن حیوانی یا روغن کنجد کباب کنید و با سماق فراوان و لیمو ترش، بدون نان و بدون برنج به صورت خالی بخورید.
  • برخی مواقع پس از فصد عوارضی نظیر تب و تپش قلب، ازدیاد فشار خون، اضطراب، سردرد، سردی و لرز بدن، رنگ پریدگی، تهوع و… پیش می‌آید که پزشک شما را راهنمایی خواهد کرد. باید بدانید که این عوارض موقت و مقطعی بوده و جای نگرانی ندارد.
  • غذاها و میوه‌جات و ادویه یا بسیار سرد یا بسیار گرم پس از فصد ممنوع و مضر بوده و بهتر است از اغذیه معتدل نظیر سکنجبین، گلابی، خورشت قیمه، کرفس، سیب، شیر برنج، سوپ جو و… استفاده نمایید.
  • تا 48 ساعت پس از فصد از مصرف تخم مرغ و غذاهای حاوی تخم مرغ پرهیز کنید.
  • غذاهای بسیار تند و تیز و بسیار ترش و بسیار شیرین تا 24 ساعت پس از فصد ممنوع است.
  • در صورت عطش و خشکی دهان پس از فصد مصرف ماء‌الشعیر و شکر سرخ هر 8 ساعت میل شود.
  • مصرف لبنیات و ماهی و ترشی‌جات پس از فصد تا 24 ساعت مجاز نیست.
  • فصد ایده‌آل 3 مرحله پشت سر هم طی چهارده روز انجام می‌شود که هر بار به مقدار بیشتری سودا و بلغم و خون فاسد از بدن دفع می‌شود. نباید به خون فصد نگاه کنید.

برخی پزشکان به این روش درمانی نگرش منفی دارند و آن را مضر می‌دانند چون بر این باورند که اهمیت و منافع خون برای بدن به حدی است که نباید آن را از بدن خارج کرد. اما تعداد زیادی از حکما و پزشکان طب سنتی اعتقاد دارند زمانی که مقدار اخلاط چهارگانه بدن به واسطه پرخوری، روی هم‌خوری و کم‌تحرکی در بدن افزایش یابد، یکی از روش‌های مناسب برای درمان این حالت فصد و خارج کردن خون از وریدهاست تا سلامت به فرد بازگردد.

۷