برو به محتوای اصلی

علائم کودکان مبتلا به اوتیسم چیست؟

۱

من کجام؟ اینجا کجاست؟

در جواب‌کو می‌تونید در مورد هر موضوعی سوال کنید، به سوالای بقیه جواب بدید و تجربتون رو به اشتراک بگذارید!

محدثه میرحسینی، کارشناسی میکروبیولوژی

امکان ابتلای کودکان به اوتیسم در چند سال اخیر بسیار بالا رفته است بنابر این والدین باید نسبت به علائم اوتیسم آگاه باشند تا در صورتی که علائم مشکوکی در کودک خود مشاهده کردند به پزشک مراجعه و این بیماری را پیگیری نمایند. طبق آمار رسمی سازمان جهانی بهداشت، در سال 1975 از هر 5 هزار نفر، یک نفر به اوتیسم مبتلا بوده اما در سال 2004 این میزان افزایش یافته و از هر 5 هزار نفر 166 نفر مبتلا به اوتیسم بودند، در سال 2014 از هر 42 کودک یک نفر مبتلا به اوتیسم بوده است. همانطور که مشاهده می‌کنید سیر صعودی آمار ابتلای کودکان به این بیماری نشان‌دهنده اهمیت موضوع آگاه‌سازی در مورد اوتیسم است.

علائم کودکان مبتلا به اوتیسم چیست؟

بیماری اوتیسم (درخودماندگی یا Autism) یکی از بیماری‌های جدی گروه بیماری‌های رشدی اختلالات طیف اوتیسم بوده که در اوایل دوره کودکی (معمولا قبل از 3 سالگی) ظاهر می‌شود. هرچند علایم و شدت آن در افراد مختلف، متفاوت است، اما همه انواع اوتیسم بر روی توانایی برقراری ارتباط کودک با دیگران تاثیر می‌گذارد. مواردی در مورد این بیماری که هر یک از والدین باید بدانند:

  • وجود اختلالات تکلم در کودک

کودک مبتلا به اوتیسم از لحاظ کلامی دچار تاخیر است. کودکان به مرور زمان توانایی تکلمشان بهبود یافته و پیشرفت می‌کنند. یک کودک در حالت نرمال در 1 سالگی می‌تواند یک کلمه را به زبان بیاورد و در سن 1.5 سالگی 2-3 کلمه را با هم به کار می‌برد. اما در کودکانی که به اوتیسم مبتلا هستند این روال وجود ندارد.  کودکان مبتلا به اوتیسم یا کلام ندارند یا در مقایسه با سن‌شان دچار تاخیر کلامی‌اند یا کلام دارند اما معنی دار نیست و کلام دیگران را تکرار می‌کنند. برخی کودکان مبتلا به اوتیسم مثل طوطی کلمات و جمله‌های اطرافیان را تکرار می‌کنند. این به معنی هوش بالای کودک نیست بلکه بدان معنی است که کودک درک و شناختی از محیط اطراف ندارد. پس اگر علائم زیر در کلام کودک بود باید با یک پزشک مشورت کنید:

  1. کودک در 12 ماهگی هیچ چیزی نمی‌گوید، که در اینجا منظور همان کلمات ناواضح کودکانه است.
  2. کودک در 12 ماهگی اشاره نمی‌کند و یا "بای بای" نمی‌کند.
  3. کودک در 16 ماهگی یک لغت هم به زبان نمی‌آورد.
  4. کودک در 2 سالگی دو لغت را با هم نمی‌تواند استفاده کند.
  • کودک از کلمه «من» استفاده نمی‌کند

کودکان نرمال بعد از اینکه معنی کلمه «من» را درک کردند دیگر از نام خودشان برای درخواست‌هایشان استفاده نمی‌کنند. اما کودکی که به اوتیسم مبتلا است این درک را نداشته و همچنان از نام خودش برای بیان خواسته‌هایش استفاده می‌کند. این کودکان حتی ممکن است ضمایر را اشتباه به کار ببرند و درکی در استفاده از آنها نداشته باشند. به عنوان مثال کودک اوتیستیک به جای اینکه بگوید «من آب می‌خواهم» می‌گوید «امیر(نام خودش) آب می‌خواهد». این نشانه خوبی نیست و والدین باید بسیار هوشیار باشند.

  • ارتباط کودک اوتیستیک یکطرفه می‌باشد

کودک مبتلا به اوتیسم ارتباط یکطرفه با دیگران برقرار می‌کند به این معنی که در ارتباط با دیگران جهت‌دار صحبت نمی‌کند، محتوای کلام او با سنش تناقض دارد و یا بدون توجه به موضوع گفتگو در مورد علایق خودش صحبت می‌کند. این کودک حتی اگر کلام داشته باشد، نمی‌تواند درست ارتباط برقرار کند و در واقع کودک مبتلا به اوتیسم نمی‌تواند تبادل اطلاعات کند. این کودکان به لبخند یا خستگی دیگران توجهی ندارند و نمی‌توانند نوبت را رعایت کنند. این کودکان از احساس دیگران درکی نداشته و در ارتباط متقابل با آنها موثر عمل نمی‌کنند.

  • استفاده غیر طبیعی از کلمات

کودکان در حالت عادی ممکن است در بازی‌هایشان از واژه‌هایی ساختگی استفاده نمایند و یا برخی از اشیاء را به صورت لحظه‌ای چیز دیگری بنامند. اما در کودکان اوتیسم جایگزین کردن همیشگی واژه‌ها مشاهده می‌شود. مثلا کودک مبتلا به اوتیسم ممکن است همیشه به «پلنگ صورتی»، «بینگو» بگوید.

  • کودک مبتلا به اوتیسم ساعت‌ها با یک وسیله سرگرم می‌شود

کودک نرمال مدت زمان کوتاهی را به یک اسباب‌بازی اختصاص می‌دهد و به صورت طولانی با یک وسیله بازی نمی‌کند و نهایتا 5 دقیقه متوالی با یک وسیله سرگرم است. کودک مبتلا به اوتیسم محرک‌های گوناگون را امتحان نمی‌کند و مدتی طولانی را فقط با یک وسیله بازی سرگرم می‌شود و یک بازی را تکرار می‌کند. بنابر این این کودکان نمی‌توانند پیشرفت زیادی بکنند.

  • کودک مبتلا به اوتیسم به وسایلی که می‌چرخند علاقه نشان می‌دهند

این کودکان به چرخیدن یا به وسایلی که می‌چرخد مثل پنکه و لباسشویی علاقه خاصی نشان می‌دهند و حتی ممکن است ساعت‌ها خود را با تماشای آنها سرگرم کنند. این کودکان ممکن است وسیله‌ای را تکان دهند یا به موسیقی‌های ثابت واکنش و علاقه شدید نشان دهند. این قضیه در کودکان عادی به صورت گذرا و در حد چند دقیقه است اما در کودکان اوتیستیک مداوم ادامه دارد.

  • بازی کردن این کودکان متفاوت از کودکان عادی است

کودکان عادی بازی‌های تخیلی دارند و از سن تقریبا دو سالگی به این بازی‌ها مشغول می‌شوند. مثلا رفتارهای بزرگترها را تکرار می‌کنند و یا به صورت نمادین از اسباب‌بازی‌های خود استفاده می‌کنند (قطعات لگو به عنوان ماشین و...) که این بازی‌ها به رشد آنها کمک می‌کند. اما کودکانی که به اوتیسم مبتلا هستند این نوع بازی‌ها را درک نمی‌کنند و بازی‌های آنها متفاوت از کودکان عادی است. حتی آنها کاربرد بسیاری از وسایل بازی خود را نمی‌دانند، مثلا از ماشین اسباب‌بازی بلد نیستند استفاده کنند و ممکن است به طرز عجیبی با آنها بازی کنند. 

  • کودک مبتلا به اوتیسم شدید ارتباط چشمی برقرار نمی‌کند

در مواردی که این بیماری شدید باشد و حتی در برخی انواع متوسط آن، کودک با کسی ارتباط چشمی نیز برقرار نمی‌کند. در انواع خفیف این بیماری تنها توانایی ارتباط کلامی در کودک وجود ندارد.

علائم کودکان مبتلا به اوتیسم چیست؟
  • کودک اوتیستیک در برخی مسائل نبوغ خاصی دارد

در حدود دو سوم کودکان مبتلا به اوتیسم به کم‌توانی ذهنی نیز دچار هستند و تنها یک سوم از این کودکان دارای هوش معمولی هستند. این کودکان در برخی از مسائل نبوغ خاصی دارند. مثلا یک کودک اوتیسمی ممکن است علاقه خاصی به سیاره‌ها داشته باشد و با کمترین تلنگری اطلاعاتی را در این زمینه حفظ کند و حتی اگر در جمع قرار بگیرد ممکن است در مورد این مسائل صحبت کند. این کودکان به پیام‌هایی که از طرف سایرین دریافت می‌کند اغلب بی‌توجه است و آنها را درک نمی‌کند. مثلا اگر به او بگویند «کافی است» یا خسته شدیم معمولا این کودکان آنها را درک نمی‌کنند.

  • نمی‌تواند احساسات دیگران را درک کند

در ابتدا کودک مبتلا به اوتیسم احساسات را به صورت کامل درک می‌کند. او می‌تواند نسبت به مادرش احساساتش را بروز دهد، او را بغل کند و ببوسد یا دلیل گریه‌اش را جویا شود اما در سنین بالاتر که انتظارها از او بیشتر می‌شود، ممکن است در این زمینه دچار مشکل شود. کودک مبتلا به اوتیسم توانایی همذات‌پنداری ندارد، نمی‌تواند ذهن افراد را بخواند، نمی‌تواند مثل سایر کودکان به محیط اطراف خود توجه کند، نمی‌تواند خود را جای دیگران بگذارد و همچنین در درک احساسات دیگران ناتوان است.

  • توانایی تفکر انتزاعی ندارد

تفکر انتزاعی نوعی تفکر پیچیده است که با رسیدن به سنین نوجوانی تکمیل می‌شود. افراد عادی با رسید ن به دوره نوجوانی می‌توانند کنایه‌ها و ضرب‌المثل‌ها را درک کنند و از آنها در مکالماتشان استفاده نمایند. اما کودکی که به اوتیسم مبتلا است نمی‌تواند این مسائل را درک کند و از این نظر در مکالمات دچار مشکل خواهد شد. کودکان مبتلا به اوتیسم نمی‌توانند از یک بحث نتیجه بگیرند و این از دیگر مشکلات این افراد است.

  • احساسات آنها ثابت نیست

کودکان مبتلا به اوتیسم از لحاظ احساس ثبات ندارند. گاهی آستانه درد آنها بسیار بالا است و گاهی نیز آستانه درد بسیار پایینی دارند. برخی از مواقع ممکن است متوجه آسیب‌هایی که به آنها وارد می‌گردد نشوند. بعضی از آنها گاهی متوجه سوختگی‌های شدید نمی‌شوند و برخی با کوچکترین ضربه درد شدید حس می‌کنند. در مورد صدا هم همینطور است؛ گاهی یک کودک مبتلا صداهای بسیار آهسته را می‌شنود و به آن توجه دارد در حالی که متوجه صداهای بلند نمی‌شود و مثلا صدای زنگ را نمی‌شنود.

  • از کودک مبتلا به اوتیسم توقع زیادی نداشته باشید

در هر صورت این کودکان با کودکان عادی فرق دارند و نباید انتظار داشته باشید که به اندازه آنها در کارها پیشرفت کنند و توانایی کسب کنند. اگر ناتوانی‌ها را نادیده بگیریم و فقط به توانایی‌ها توجه کنیم، مانع پیشرفت کودک می‌شویم چون به مرور ضعف‌ها شدیدتر می‌شود و حتی روی توانایی‌ها سایه می‌اندازد. سعی کنید همواره با در نظر گرفتن ناتوانی‌ها به کودک کمک کنید تا در کارهای دیگر که می‌تواند توانایی کسب کند.

  • این بیماری در بدو تولد قابل تشخیص نیست

علائم اوتیسم از بدو تولد مشخص نمی‌باشد. معمولا از 9 ماهگی این علائم قابل تشخیص است، اما در 3-2 سالگی کاملا مشخص می‌شود مگر در موارد بسیار خفیف که ممکن است در نوجوانی یا جوانی تشخیص داده شود. علائم در 3 حوزه ارتباط، کلام و علایق و رفتارهای تکراری دیده می‌شود و والدین باید در این زمینه کاملا آگاه باشند.

  • اوتیسم قابل درمان است

برخی از والدین با اینکه علائم این بیماری را در کودک خود مشاهده می‌کنند دوست ندارند که این قضیه را باور کنند به همین دلیل پیگیر بیماری کودک خود نمی‌شوند و مانند یک کودک عادی سعی می‌کنند با او رفتار نمایند. باید بدانید که هرچه زودتر اقدام به درمان کودک نمایید تاثیرات مثبت بیشتری دریافت خواهید کرد و اگر آموزش‌های لازم، به موقع به کودک در سن طلایی داده شود، احتمال طبیعی‌تر شدن رفتارها وجود دارد. سن طلایی درمان اوتیسم تا قبل از 5 سالگی است. هر چه در سن پایین تری اختلال تشخیص داده و بازتوانی‌ها شروع شود، احتمال طبیعی شدن بیشتر است اما باید بپذیریم که این کودکان همیشه تا حدودی با سایر همسالان خود متفاوت هستند.با این همه، متاسفانه برخی از درمانگران هنوز تعریف قدیمی اوتیسم را باور دارند و فکر می‌کنند این بیماران، ناتوان و گوشه‌گیر هستند و اگر فردی کلام و فقط علایق خاص و تکراری داشته باشد، می‌گویند به اوتیسم مبتلا نیست و با تشخیص اشتباه، کودک را از دوران طلایی درمان محروم می‌کنند. در نوع خفیف این بیماری معمولا تشخیص آن در سنین نوجوانی و جوانی انجام می‌شود اما در صورت نکته‌بین بودن والدین می‌توان این موارد را نیز در کودکی تشخیص داد. وقتی مهارت فرد مبتلا به اوتیسم شکل پیدا کند دیگر نمی‌توان آن را تغییر داد اما با این حال می‌توان به آنها کمک کرد که در ارتباطشان موفق‌تر عمل نمایند. مثلا والدین فرد مبتلا به اوتیسم می‌توانند برای او نشانه‌هایی را تعریف کنند که مثلا وقتی فرد آن نشانه‌ها را دریافت کرد به این معنی است که دیگر صحبت کردن کافیست یا آن حرف را نباید در آن جمع بزند.

علائم کودکان مبتلا به اوتیسم چیست؟
  • شدت اوتیسم در کودکان متفاوت است

در گذشته اوتیسم را به 5 گروه تقسیم می‌کردند اما امروزه طیف‌بندی اوتیسم گسترده‌تر شده و دسته‌بندی آن عوض شده است. ممکن است فردی تمام علائم را داشته باشد و در طیف شدید اوتیسم باشد و به شکل فردی در خودمانده در جامعه ظاهر شود و ممکن است کودکی فقط مشکل ارتباطی داشته باشد و سایر علائم اوتیسم را نداشته باشد یا فقط توانایی درک احساسات دیگران را نداشته باشد و در گروه مبتلایان به اوتیسم خفیف قرار بگیرد.

  • دلیل قطعی اوتیسم معلوم نیست

دلایل مختلفی ممکن است باعث مبتلا شدن کودک به اوتیسم شود اما دلیل اصلی آن را وراثت می‌دانند. همچنین جهش‌های ژنتیکی نیز در این مورد بی‌تاثیر نیستند. موضوع مربوط به یک ژن هم نیست و ژن‌های مختلف و تعامل آنهاست که باعث بروز اوتیسم می‌شود. البته هنوز دلیل اصلی این بیماری مشخص نشده است و ناشناخته‌های بسیاری در این زمینه وجود دارد. طی تحقیقاتی که انجام شده برخی کمبودهای تغذیه‌ای در دوران بارداری نیز ممکن است باعث مبتلا شدن فرزند به این بیماری شود. حتی برخی بیماری‌هایی که نوزاد به آنها مبتلا می‌شود و مواردی از این دست نیز می‌توانند زمینه‌ساز این بیماری شود که هیچ کدام از این موارد صد درصد نیستند.

  • این باور وجود دارد که بیماری اوتیسم ناشی از شهرنشینی است

بسیاری از افراد بر این باورند که بیماری اوتیسم ناشی از گسترش شهرنشینی است اما این موضوع ثابت نشده است. طبق آمار در مناطق صنعتی میزان شیوع اوتیسم بیشتر است. در اغلب بیماری‌های جدی روانپزشکی به فرد توصیه می‌شود که از زندگی شهری فاصله بگیرد و به روستاها برود تا بهبود یابد، دلیل این امر این است که زندگی در شهر به مهارت‌های بیشتری نیاز دارد و با دغدغه بیشتری همراه است. مکان‌سنجی، مدیریت زمان و جمعیت زیاد، کار را سخت می‌کند اما در روستا ارتباط ساده‌تر است و نیازهای سطحی باعث می‌شود شدت علائم کم شود. اما به هر حال کسانی که در شهر هستند، دسترسی بیشتری به خدمات رفاهی و پزشکی دارند و تشخیص بیماری در آنها ساده‌تر است و همچنین در صورت وجود بیماری بیشتر می‌توان از امکانات موجود استفاده کرد و در جهت بهبود گام برداشت.

  • کودک مبتلا به اوتیسم می‌تواند وارد مدرسه عادی شود

بسیاری از کودکانی که به اوتیسم خفیف مبتلا هستند می‌توانند در مدارس عادی تحصیل کنند و این اتفاق برایشان مفید است زیرا اگر در مدارس خاص در کنار کودکان مبتلا به اوتیسمی که از نوع شدید هستند قرار بگیرند ممکن است رفتارهای جدیدی در آنها پدید آید و بیماری آنها نیز تشدید شود. در مدارس عادی، حضور یک معلم رابط مخصوصا برای کودک کم‌توان کمک کننده است. برخی از این کودکان حفظیات خوبی دارند اما متاسفانه باید بپذیریم که ممکن است حتی به این کودکان قلدری شود یا مورد آزار جنسی یا تمسخر دیگران قرار بگیرند. 

  • اوتیسم درمان دارویی و غذایی دارد

برای درمان این کودکان و بهبود عملکرد آنها داروهای شیمیایی زیادی وجود دارد و حتی از رژیم‌های غذایی خاصی نیز برای مبتلایان استفاده می‌شود. توصیه می‌شود که از ویتامین B6، امگا3، غذاهای بدون گلوتن و یا پروتئین برای این کودکان استفاده نمایید اما تاثیر صد درصدی آنها ثابت نشده است. در مواردی که نوع این بیماری شدید است برای کنترل کردن رفتارهای خودآزارانه، تشنج، حرکات کلیشه‌ای و یا خنده و گریه بی‌مورد این کودکان باید حتما از داروهای شیمیایی که توسط پزشک تجویز شده است استفاده نمود.

  • کمک درمانگر و یا مادر لازم است

بسیار لازم است که برای کودکان مبتلا به اوتیسم از یک درمانگر کمک بگیرید. حتی اگر این درمانگر با کودک مبتلا به اوتیسم بیرون برود، مثلا او را به پارک ببرد، بسیار مفید است اما این کار برای والدین پرهزینه خواهد بود. بنابر این مارد باید آموزش‌هایی ببیند تا بتواند ارتباطات کودک خود را در محیط‌های گوناگون اصلاح کند. مسلما باید به سلامت روان مادر هم توجه کرد و فرصت‌هایی را به وجود آورد تا بتواند برای خود زمانی داشته باشد. برخی نیز فکر می‌کنند که نباید به اولیای مدرسه در مورد اوتیسم کودکان توضیح داد، زیار در بعضی از مدارس ما دید منفی به مسائل روانپزشکی وجود دارد و حتی در موارد بسیاری دیده شده که کودک بیش‌فعال را در مدرسه روی صندلی جدا می‌نشانند و اگر کودکی آسیب ببیند، همه تقصیرها را به گردن کودک مبتلا به اوتیسم می‌اندازند. متاسفانه این ضعف‌ها وجود دارد و به اصلاحاتی در این زمینه نیازمندیم تا دید تمام مردم جامعه نسبت به این بیماری تغییر کند.

۱۲

در این محصول صوتی۱۰ به صورت کامل در مورد اوتیسم، ویژگی‌های کودک اوتیستیک و 17 تمرین عملی برای  توانمند ساختن کودک مبتلا به اوتیسم صحبت شده.

۵