برو به محتوای اصلی
زهرا باغبان
معمار و طراح داخلی
۳ سال پیش پرسیده شده

با کودک خشن چگونه رفتار کنیم؟

من کجام؟ اینجا کجاست؟

در جوابکو می‌تونید در مورد هر موضوعی سوال کنید، به سوالای بقیه جواب بدید و تجربه‌تون رو به اشتراک بگذارید!

ممکن است کودک شما به راحتی عصبانی شود و نسبت به اطرافیان خشونت به خرج دهد یا با بزرگترها بحث کند و دستورات و خواسته‌های شما را انجام ندهد، حتی ممکن است شما و یا اشخاص دیگری را بزند. اینطور رفتارهای پرخاش‌گرانه در کودکان عموما در سنین 2 تا 6 سالگی رخ می‌دهد، مخصوصا نسبت به کسانی که خواسته او را رد کرده باشند. این رفتار تا سن 6 سالگی طبیعی است زیرا در این سنین کودک توانایی کنترل خود را ندارد اما بعد از 6 سالگی کودک از نظر روند تکاملی به مرحله‌ای می‌رسد که می‌تواند تکانه‌های خود برای زدن، گازگرفتن و لگد زدن را کنترل و از انجام آن جلوگیری کند.

با کودک خشن چگونه رفتار کنیم؟

برای حل این مشکل در کودکمان ابتدا باید بدانیم که علت این رفتارهای پرخاش‌گرانه چیست، تا با رفع علت پرخاش، این رفتار را در کودک خود نیز از بین ببریم. برخی از دلایل به شرح زیر است:

ناامیدی و عصبانیت

در این سنین بیشترین مشکل کودکان عصبانیت آنها است. این عصبانیت به دلیل ناکامی است که او در عدم کنترل جهان اطراف احساس می‌کند. اتفاقی کودک را آزار می‌دهد، یا در حال انجام کاری است و شما جلوی او را می‌گیرید، این مسائل باعث عصبانیت کودک می‌شود. کودک در این دوران احساسات بسیار قوی دارد اما برای ابراز ناامیدی و ناکامی خود روش مناسبی ندارد، که این قضیه او را بیشتر عصبانی کرده و در نهایت ممکن است به شما و یا شخص دیگری با عصبانیت حمله کند و سعی کند که با کتک زدن خود را تخلیه کند.

عدم توانایی در برقراری ارتباط

بسیاری بر این باورند که دو سالگی کودکان بسیار وحشتناک است، دلیل این است که کودکان در دو سالگی آرزوها و خواسته‌های قوی دارند اما نمی‌توانند این آرزوها و خواسته‌ها را با کلام و زبان خود به دیگران انتقال دهند. به همین دلیل به جای استفاده از ابزارهای کلامی و زبانی، از طریق قهر کردن، جیغ زدن، کتک زدن و جنجال به پا کردن سعی در انتقال این خواست‌ها و آرزوها دارند. اگر کودک در این سن توانایی سخن‌وری داشت مطمئنا به این روش سعی در برقراری ارتباط نمی‌کرد. والدین باید در این سن کودکان خود را درک کنند و سعی کنند که آنها را در رسیدن به خواسته‌هایشان یاری نمایند.

تحت فشار بودن

وجود چالش‌های تکاملی برای کودکان آنها را تحت فشار قرار داده و ممکن است بارها آنها را به مرحله پرخاش‌گری برساند، به این دلیل که کودکان در این سنین توانایی و انرژی کافی برای کنترل کردن خود ندارند. وارد آمدن استرس بر آنها و هر ناراحتی کوچکی در نظر آنها بسیار اغراق شده می‌آید و در نتیجه آنها سعی دارند با پرخاش کردن و یا کتک زدن این استرس و فشار را از خود دور نمایند.

نیاز به کنترل جهان اطراف

همه ما این نیاز را در خود احساس می‌کنیم که باید توانایی جهان اطراف را داشته باشیم، کودکان نیز مثل ما این احساس را دارند اما نسبت به تمامی قضایایی که برایشان رخ می‌دهد کنترل کمی دارند. از این رو اغلب کتک زدن راهی است که کودک شما با تلاش برای کنترل یک گوشه از جهان خودش، در پیش گرفته است و خودش را بدین وسیله اثبات می‌کند.

نیاز به توجه

کودک شما نیاز دارد که شما به او توجه کنید. در حالت معمول او سعی می‌کند که از طریق مثبت این توجه را جلب کند، یعنی با انجام دادن کارهای خوب. اگر تشویق‌های شما در برابر کار خوب کودکتان کافی نباشد و او احساس کند که شما به او بی‌توجهی کرده‌ایدف سعی می‌کند که از طریق منفی جلب توجه کند و از طریق پرخاش‌گری و کتک زدن این کار را انجام می‌دهد. کودکی که اغلب مورد بی‌توجهی قرار می‌گیرد ممکن است پس از مدتی کشف کند که اگر جنگ و دعوا راه بیندازد و دیگران را بزند، در مرکز توجه دیگران قرار می‌گیرد.

در برابر چنین رفتارهای منفی کودک شما باید واکنشی جدی از خود نشان دهید، در غیر اینصورت ممکن است مشکلات دیگری در آینده برای او به وجود آید. عدم واکنش شما نسبت به این رفتارها کودک را تشویق می‌کند که چنین رفتارهایی را ادامه دهد. بنابر این به والدین توصیه می‌شود که همواره کودک را در برابر کارهای خوبش تشویق کنن و سعی کنند که توجه مثبت را در او پرورش دهند. برای تشویق کردن کودک به انجام کار خوب لازم نیس کار زیادی انجام دهید، بازی کردن با کودک، تشویق کلامی، لمس کردن سر یا شانه، گفتگو کردن، دادن جایزه‌های کوچک و مواردی از این قبیل می‌توانند در این راستا بسیار موثر باشند.

آزمودن محدودیت‌ها و قوانین

این علت در مورد کودکان پرخاش‌گر شایع نیست اما برخی مواقع کودکان از قوانین و محدودیت‌هایی که برایش گذاشتید سرپیچی می‌کنند تا حریم این قوانین و محدودیت‌ها را آزمایش کنند. ممکن است کودک فقط به این علت شما را بزند که می‌خواهد بداند چقدر شما در قانون‌گذاری خود پا بر جا هستید و آیا می‌تواند پا را از این محدوده فراتر بگذارد یا خیر.

با کودک خشن چگونه رفتار کنیم؟

چگونه با کودک پرخاش‌گر رفتار کنیم:

جایگزین کردن هدف

شما می‌توانید به کودک خود کمک کنید تا روشی دیگر غیر از کتک زدن را برای ابراز عصبانیت و ناامیدی خود پیدا کند. می‌توانید چیزی مثل بالش و یا کیسه بکس را در این شرایط تحت اختیار او قرار دهید تا عصبانیت خودش را بر روی آن خالی کند. حتی شاید گاهی لازم باشد به کودک خود اجازه دهید برای خالی کردن عصبانیتش به جای یک آدم زنده، عروسکی را گاز بگیرد.

اگر کودک شما در سنی است که می‌تواند حرف‌های شما را به راحتی درک کند بهتر است بعد از اینکه عصبانیتش فروکش کرد و آرام شد، دوباره واقعه را مرور کنید و راجع به آن صحبت کنید. حتی بهتر است که لیستی تهیه کنید از کارهایی که به آرام شدن او در هنگام عصبانیت کمک می‌کند و جایگزینی مناسب برای مواقع خشونت است. وقتی کودک دوباره در موقعیت پرخاش‌گری قرار گرفت می‌توانید لیست را به او یادآوری کنید و بگویید که مثلا قرار شد به جای اینکه دیگران را بزنی، کیسه بکست را می‌زنی و...

به او یاد دهید که ارتباط کلامی برقرار کند

لازم است که کودک یاد بگیرد تا با استفاده از کلمات احساسات منفی خود را بیان کند و توضیح دهد. به کودک یاد دهید که در زمان عصبانیت به شما اطلاع دهد که در چه وضعیتی است مثلا با این جملات «من الان واقعا عصبانی هستم» یا «دارم از عصبانیت منفجر می‌شوم». اگر کودک بتواند حالت عصبانیت خود را با کلمات و همانند سایر بزرگسالان بیان کند معمولا به کتک زدن و پرخاش متوسل نمی‌شود.

احساسات کودک خود را تایید کنید

کودک شما را کتک می‌زند چون نمی‌تواند احساسات خود را به درستی به شما منتقل کند. وقتی شما کودک خود را قانع کنید که احساساتش را فهمیده‌اید، کودک دلیلی برای کتک زدن شما نخواهد داشت. مثلا به او بگویید «حتما از اینکه به تو اجازه نداده‌ام این کار را بکنی خیلی ناراحت هستی» با این جمله شما به او نشان داده‌اید که احساس او را می‌فهمید و به او حق می‌دهید که احساس عصبانیت کند و این طبیعی است. بدین طریق شما به او می‌آموزید که به روشی غیر از کتک زدن، عصبانیت خود را ابراز کند.

به او بیاموزید که کتک زدن کار درستی نیست

کودکان در حالت عادی و به صورت غریزی نمی‌دانند که چه کاری درست و چه کاری غلط است. حتی اگر کودکتان به اندازه کافی بزرگ نشده باشد، لازم است بداند که رفتار پرخاش‌گرانه، اشتباه است. به عنوان مثال زمانی که کودک قصد دارد شما را کتک بزند، دستان او را محکم بگیرید و به چشمان او نگاه کنید و بدون عصبانیت اما محکم به او بگویید که «شما اجازه نداری مامان را بزنی». می‌توانید برای آموزش این قضیه از کتاب‌های کودکانه استفاده کنید. کتاب‌ها وسایل آموزشی بسیار موثر و خوبی هستند.

با کودک خشن چگونه رفتار کنیم؟

زمان عصبانیت کودک را رصد کنید

کودک خود را در طول یک روز کامل تحت نظر بگیرید. ممکن است در زمان خاصی از روز رفتار پرخاشگرانه او تشدید شود. مثلا ممکن است کودک شما بعد از آمدن از مدرسه، کنترل خود را از دست دهد ممکن است به دلیل گرسنگی باشد. میان وعده‌های مناسب مثل آجیل، سبزیجات و میوه‌ها می‌توانند جلوی این مشکل را بگیرند.

ممکن است کودک شما وقتی بیش از حد خسته است پرخاش‌گری کند و شما را کتک بزند. در این صورت می‌توانید به کودک زمان خلوت اختصاص دهید، یعنی زمان مشخصی مثلا 2 تا 5 دقیقه کودک باید در یک مکان خاص بدون حرکت و کلامی، بنشیند و دیگران به او توجهی نکنند. اگر شما به آنچه در جهان کودکتان می‌گذرد توجه کنید، به راحتی می‌توانید راه حل مناسبی برای رفتار خشونت‌بار او بیابید.

الگوی خوبی برای کودک باشید

کتک زدن و تنبیه بدنی کودک می‌تواند برای او بدآموزی داشته باشد. کودکان اگر ببینند والدین آنها تنبیه بدنی را به کار می‌برند، بیشتر تمایل به زدن پیدا می‌کنند. اگر شما راجع به رفتار خشن و پرخاش‌گری کودکتان مضطرب هستید، نباید به او اجازه دهید شما را در حال کتک زدن حتی به عنوان تنبیه ببیند.

فیلم‌های خشن را به کودک نمایش ندهید

دیدن فیلم‌هایی که صحنه‌های خشونت‌بار دارند و یا پرخاش‌گرانه هستند بر روی کودک تاثیر منفی می‌گذارد و شما نباید بگذارید که کودک شما چه در کتاب، چه در بازی‌های کامپیوتری و چه در تلویزیون این صحنه‌ها را ببیند.

 

اغلب کودکان به راحتی از این مرحله از زندگی گذر می‌کنند و این رفتارها را در سنین بالاتر ادامه نمی‌دهند. به عنوان والدین کودک شما وظیفه دارید که علت این رفتارها را پیدا کرده و مناسب‌ترین راه حل را برای آن بیابید و همواره در تمام مراحل همراه کودک خود باشید.

ناشناس

اگر کودکتان دائماً از هر چیزی ناراحت می‌شود و رفتاری با عصبانیت و خشونت دارد، لازم است که در ابتدا به ریشه رفتارهای او پی ببرید و ببینید چه چیزی منجر به عصبانیت و زودرنجی کودک شما شده است. کمک گرفتن از یک روانشناس کودک در دست یافتن به این موضوع می‌تواند تأثیر بسزایی داشته باشد. روانشناس با بررسی روابط بین شما و کودک، بررسی شرایط خانوادگی، محیطی و خلق و خوی فرزندتان می‌تواند به ریشه رفتارهای او پی ببرد و نکات تربیتی لازم را برای بهبودی این امر به شما ارائه کند.

یکی از راه‌هایی که من برای مقاوت در مقابل خشونت کودکم استفاده کردم تعریف کردن قصه کودکانه و داستان کودکانه و دعوت از کودکم برای الگوگیری بود با گوش کردن به داستان کودکانه بچه با قهرمان‌های قصه همزادپنداری میکنه و از اونها یاد میگیره.