برو به محتوای اصلی
شقایق نبی‌بخش
مهندس کامپیوتر
سال گذشته پرسیده شده

ارز مبادله‌ای چیست؟

من کجام؟ اینجا کجاست؟

در جوابکو می‌تونید در مورد هر موضوعی سوال کنید، به سوالای بقیه جواب بدید و تجربتون رو به اشتراک بگذارید!

برای تعریف ارز مبادله‌ای می‌توان گفت ارز مبادله‌ای ارزی است که برای واردات بعضی از گروه‌های کالا در مرکز مبادلات ارزی در نظر گرفته می‌شود. این ارز در مکان خصوصی رد و بدل می‌شود و تحت شرایط خاصی به افراد تعلق می‌گیرد. ارز مبادله‌ای در واقع بهای ارزی است که در بازار آزاد بین صرافان و دلالان تبادل می‌شود، این ارز با توجه به شرایط موجود در بازار نوسان کمی پیدا می‌کند. این ارز از طرف دولت، در مکانی که مرکز مبادلات ارزی نام دارد ارائه می‌شود. 

در مقابل ارز مبادله‌ای ارز آزاد قرار دارد که در بازار آزاد خرید و فروش می‌شود. ارز مبادله‌ای نسبت به ارز آزاد بسیار ارزان‌تر است و نوسان کمتری نیز دارد. این ارز برعکس ارز آزاد بدون محدودیت عرضه نمی‌شود و تنها در اختیار گروه‌های اقتصادی و بازرگانی خاصی که توسط دولت تعیین می‌شود قرار می‌گیرد. به زبان ساده ارز مبادله‌ای همانند کوپن است که با استفاده از آن خرید اجناس ارزان‌تر از خرید به نرخ آزاد حساب می‌شود.

ارز مبادله‌ای چیست؟

کالاهای وارداتی توسط دولت به ده گروه تقسیم شده است که ارز مبادلاتی به 9 گروه از آنها تعلق می‌گیرد. تنها گروهی که مشمول ارز مبادله‌ای نمی‌شود، گروه کالاهای لوکس است. عوارض و حقوق گمرکی این دسته از کالاها دو برابر سایر گروه‌های کالایی است. در صورت امکان تولید داخلی 9 گروه دیگر از کالاها نیز میزان ارز مبادله‌ای که به آنها تعلق می‌گیرد به مرور کمتر می‌گردد. چند نمونه از کالاهایی که ارز مبادله‌ای به آنها تعلق می‌گیرد:

  • آب پنیر (ماده اولیه در صنعت تولید شیر خشک نوزادان)
  • روغن خام ذرت
  • روغن CBS (کافی نبودن تولید داخلی)
  • روغن CBE، CBR (کافی نبودن تولید داخلی)
  • لاکتوز بی آب (ماده اولیه صنعت تولید شیرخشک)
  • لاکتوز و شربت لاکتوز (کافی نبودن تولید داخلی)
  • ابریشم پیله، ابریشم خام، ضایعات ابریشم
  • کره و سایر چربی‌ها
  • داروهای دامپزشکی
  • واکسن‌های دامپزشکی
  • شکر خام
  • دانه کاکائو
  • غلاف کاکائو
  • خمیر کاکائو
  • کره کاکائو
  • پودر کاکائو
  • ماست
  • دانه پنیر
  • روغن پنیر
  • سبزیجات غلافدار (حبوبات)
  • چای
  • جو دو سر
  • برنج
  • جوجه یک روزه گوشتی
  • جوجه یک روزه تخم‌گذار
  • جوجه یک روزه
  • جوجه یک روزه گوشتی بوقلمون
  • انواع کمباین
  • تراکتور
  • ماشین آلات و دستگاه‌های کشاورزی باغبانی
  • ماشین آلات خطوط تولید
  • قطعات و اجزای کامیون و اتوبوس
  • سموم کشاورزی و مواد اولیه سموم کشاورزی
  • ماشین آلات درجه‌بندی و پاک کرده محصولات کشاورزی
  • جوانه ذرت
  • روغن زیتون و اجزای آن
  • روغن خام پنبه دانه
  • روغن خام کنجد
  • و...

تهیه کردن ارز آزاد بسیار راحت‌تر  و بی‌دردسرتر از ارز مبادله‌ای است و محدودیت آن نیز از ارز مبادله‌ای کمتر است. از آنجایی که دریافت ارز مبادله‌ای کاری سخت و زمان‌بر است، بسیاری از افراد ترجیح می‌دهند که به جای استفاده از ارز مبادله‌ای از ارز آزاد استفاده نمایند چون ارز آزاد را می‌توان برای تمام گروه‌های کالایی مورد استفاده قرار داد.

بالا رفتن ارزش ارز باعث شد که دولت ارز مبادله‌ای را ایجاد نماید تا بار مالی که بر دوش دولت است کاهش یابد و ارز مبادله‌ای که قیمت کمتری نسبت به ارز آزاد دارد به صورت محدودتر، کنترل شده و با شرایط خاص به کالاهای خاصی اختصاص داده شود.

ارز مبادله‌ای توسط بانک مرکزی اینگونه محاسبه می‌شود که بانک سبدی از ارزهای معامله شده در صرافی‌های مجاز را در نظر گرفته و سپس بر اساس نرخ اولیه بدست آمده از این معاملات و بعد از کم کردن کارمزد و دو درصد از این نرخ، نرخ ارز مبادله‌ای (غیر مرجع) را مشخص می‌کند.

نکات مهم در رابطه با ارز مبادله‌ای:

  • ارز مبادله‌ای به تمام کالاها و گروه‌های کالایی تعلق داده نمی‌شود.
  • ارز مبادله‌ای فقط برای واردات کالا از کشورهایی خاص به افراد داده می‌شود.
  • ارز مبادله‌ای کاملا نقدی و به صورت ال‌سی داده می‌شود.
  • بانک مربوطه علاوه بر مبلغ فاکتور، 35 درصد از مقدار کل مبلغ را هم به عنوان وثیقه نزد خود نگه می‌دارد.
ابراهیم اسدی
لیسانس علوم اجتماعی/معلم بازنشسته

ارز مبادله ای چیست و بر چه مبنایی تعریف می‌شود؟

در این مقاله قصد داریم ارز مبادله‌ای۵۷ را معرفی کرده و تفاوت‌های آن با ارز آزاد را بیان کنیم.

ارز مبادله‌ای ارزی است که از طرف دولت و در مکانی به نام مرکز مبادلات ارزی ارائه می‌شود. ارز مبادله‌ای در مقابل مفهوم ارز آزاد قرار دارد. ارز آزاد ارزی است که قیمت آن در بازار آزاد و با توجه شرایط اقتصادی و عرضه و تقاضا در بازار ارز تعیین می‌شود. ارز آزاد توسط صرافی‌ها و دلالان ارز عرضه می‌شود. ارز مبادله‌ای برای واردات تمام کالاها نبوده و تنها به بعضی کالاها اختصاص می‌یابد. کالاها برای واردات، توسط دولت به ده گروه کالایی تقسیم شده‌اند. از این ده گروه، گروه دهم گروه کالاهای لوکس است که ارز مبادله‌ای به آن‌ها تخصی نمی‌یابد. حقوق و عوارض گمرکی کالاهای اولویت دهم یا همان کالاهای لوکس دو برابر دیگر کالاها است. کالاهای 9 گروه دیگر مشمول دریافت ارز مبادله‌ای می‌شوند. البته با توجه به توان و ظرفیت تولید داخلی کالاهای گروه‌های مشمول ارز مبادله‌ای به تدریج کمتر می‌شوند.

تهیه کردن ارز آزاد راحت و بی‌دردسر و بدون محدودیت امکان‌پذیر است اما دریافت ارز مبادله‌ای کاری دشوار و زمان‌بر است و همه نمی‌توانند آن را دریافت کنند. با ارز آزاد هر کالایی را می‌توان وارد کرد اما وارد کردن یک سری از کالاها با ارز مبادله‌ای امکان‌پذیر نیست.

ارز مبادله‌ای به دلیل بالا رفتن ارزش ارز توسط دولت ایجاد شده است تا بار مالی که بر دوش دولت است کاهش یابد و ارز مبادله‌ای که قیمت کمتری دارد به صورت محدودتر، کنترل شده و با شرایط خاص به کالاهای خاصی اختصاص داده می‌شود.

بر اساس اعلام بانک مرکزی، نحوه محاسبه ارز مبادله‌ای توسط بانک مرکزی به اینگونه است که این بانک سبدی از ارزهای معامله شده در صرافی‌های مجاز را در نظر می‌گیرد و سپس بر اساس نرخ اولیه بدست آمده از این معاملات و پس از کسر کارمزد و دو درصد از این نرخ، نرخ ارز غیر مرجع (مبادله‌ای) را مشخص می‌کند.

ارز مبادله‌ای در کشور ما همیشه سفره رنگینی به نام تولیدکننده و به کام واردکننده پهن شده است که در اصل غارت و حیف و میل ثروت جامعه. اگر به گذشته برگردیم در محاکمه شهرام جزایری مشخص شد که 3 نوع ارز در جامعه آن روز رایج بود ارز مبادله‌ای به نرخ 180 تومان و ارز تجاری 400 تومن و ارز آزاد 600 تومن و چون شهرام جزایری با مسئولین دمخور بود قدرت این را داشت که دلار 180 بگیرد و با قیمت آزاد 600 تومان بفروشد. در این مسئله جزایری‌ها مقصر نبودند بلکه دولت‌های  ما هستند که به وارداتچی‌های دلال دلار مبادله‌ای میدهند مثل اکنون که قیمت واقعی دلار 7000 تومن است ولی دولت قیمت مبادله‌ای 4200 تومن تعیین کرده است (یعنی ثروت مملکت به جیب عده‌ای خاص).

حجت مردانه زاده
بنیان گذار افزونه ها دات کام - طراح و توسعه دهنده سیستمهای متن باز

فارغ از تعاریف کلی و طولانی اگر در یک جمله بخواهیم تعریف کنیم این عبارت رو دقیقا میتونیم بگیم که همون ارز با نرخ دولتی (4200 تومان) رو الان اسمش رو گذاشتند: "ارز مبادله‌ای". ارز موجود در کشور به دو نرخ عرضه میشه یک نرخ دولتی که قرار هست در اختیار صنایع و موارد ضروری و اساسی نیازهای کشور مثل دارو و... قرار بگیره و ارز آزاد که خب برای سایر استفاده‌های مردم عرضه میشه.