برو به محتوای اصلی
شقایق نبی‌بخش
مهندس کامپیوتر
۲ سال پیش پرسیده شده

اختلال خودشیفتگی چیست؟ آیا درمان دارد؟

من کجام؟ اینجا کجاست؟

در جوابکو می‌تونید در مورد هر موضوعی سوال کنید، به سوالای بقیه جواب بدید و تجربتون رو به اشتراک بگذارید!

سید ساجد متولیان
مربی و مدرس طراحی زندگی

اختلال شخصیتی خودشیفته (Narcissistic personality disorder) یکی از اختلالات شخصیتی شایع در افراد است که طبق دست‌نامه تشخیصی و آماری اختلالات ذهنی (DSM) جزو اختلالات Cluster B قرار می‌گیرد (یعنی اختلالاتی که در آنها هنوز ارتباط فرد با دنیای واقعی قطع نشده است و فرد عمدتاً رفتارها و هیجانات نامتعارف از خود بروز می‌دهد).

از جمله نشانه‌های فرد مبتلا به اختلال شخصیتی خودشیفته می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • شوکت‌طلبی همراه با انتظار دریافت احترام بسیار بالا از دیگران
  • غرق شدن در خیال‌پردازی‌هایی در مورد قدرت، موفقیت، هوش و جذابیت خود
  • پنداشتن خود به عنوان فردی منحصربه‌فرد، برگزیده و ماورایی و همرده با برترین افراد جامعه
  • نیاز مداوم به دریافت تحسین و تأیید از دیگران
  • نیاز شدید به اطاعت دیگران از دستورهای وی
  • تمایل به استثمار دیگران برای دستیابی به اهداف شخصی
  • بی‌توجهی به نیازها و خواسته‌ها و احساسات دیگران و ناتوانی در همدلی کردن
  • احساس حسادت شدید به موفقیت دیگران و باور داشتن به اینکه همه به او حسودی می‌کنند
  • رفتار متکبرانه و نگاه از بالا به دیگران
  • اعتماد به نفس کاذب و فراتر از حد تصور

نحوه تشخیص این اختلال شخصیتی از طریق انجام مصاحبه بالینی توسط فرد درمانگر هست. هر چند این افراد همانند افراد مبتلا به اختلال شخصیتی شکاکیت (پارانویید) به‌ندرت تن به درمان می‌دهند، زیرا اصولاً رفتار خود را کاملاً موجه می‌دانند. اگر هم خودشان برای درمان مراجعه کنند معمولاً دلیلش موارد دیگری است و این درمانگر است که در حین درمان متوجه خودشیفته بودن آنها می‌شود. 

علت ابتلا به این اختلال شخصیتی کاملاً مشخص نیست اما تصور می‌شود تلفیقی از عوامل ژنتیکی، محیطی و تربیتی در ابتلای افراد به این اختلال نقش دارند.

کودکانی که پدر یا مادر خودشیفته داشته‌اند، کودکانی که هر آنچه خواسته‌اند برایشان فراهم بوده است و کودکانی که تحقیر شدیدی را در محیط خانه و مدرسه، تجربه کرده‌اند، معمولاً مستعد تبدیل شدن به افرادی خودشیفته در بزرگسالی هستند.

این افراد چون رفتار آزاردهنده‌ای دارند و در محیط‌های مختلف، دشمنی دیگران را برمی‌انگیزانند، خیلی زود از جمع‌ها طرد می‌شوند یا روابطی که دارند، روابطی سطحی و کم‌عمق است.

افراد خودشیفته، اغلب افراد تنهایی هستند و در فعالیت‌های جمعی کمتر حضور دارند زیرا نمی‌خواهند ضعف‌هایشان برای دیگران آشکار شود. 

در کار تیمی ضعیف هستند و تمایل دارند دیگران را تحت سلطه خودشان بگیرند تا به آنها دستور بدهند.

با کوچکترین انتقاد، از درون فرو می‌ریزند و به پوچی می‌رسند چون تصویر بی‌نقصی که از خودشان ساخته‌اند، خیلی زود خدشه‌دار می‌شود.

بسیاری از آنها افراد ظاهراً موجه و موفقی هستند و آنها را می‌توان در سازمان‌ها و شرکت‌ها در پست‌های مدیریتی یا مشاغل مهم و کلیدی یافت. 

هاینز کوهات (Heinz Kohut) روانکاو اتریشی - آمریکایی و بنیانگذار مکتب روان‌درمانی روانشناسی خود (Self Psychology) از جمله اولین افرادی بود که به موضوع درمان اختلال خودشیفتگی پرداخت.

در چند سال اخیر، طرحواره درمانی (Schema Therapy) که از جمله درمان‌های تلفیقی است توانسته است موفقیت‌هایی در زمینهٔ درمان این نوع بیماران داشته باشد. مطابق آزمون استاندارد طرحواره‌های ناسازگار، اغلب افرادی که نشانه‌های خودشیفتگی را بروز می‌دهند، دارای طرحوارهٔ استحقاق هستند (انجام این آزمون نزد درمانگر باصلاحیت برای افراد بزرگسال می‌تواند مفید باشد).

در برخورد با این افراد نباید مشکلشان را مستقیماً به آنها گفت زیرا این کار همچون ریختن بنزین بر آتش شعله‌ور است و باعث پرخاشگری و خصومت آنها خواهد شد. در جاهایی که امکان دارد باید از آنها فاصله گرفت و سطح ارتباط را کاهش داد و در جاهایی که این امکان وجود ندارد باید تا آنجا که می‌توان به رفتارهای اشتباهشان پاداش نداد و وارد بازی‌شان نشد.

برای مطالعه بیشتر در این زمینه، مدخل مربوط به اختلال شخصیتی خودشیفته۳۰ در ویکی‌پدیا را مطالعه کنید.