برو به محتوای اصلی

چرا رنگ پوست انسان‌ها متفاوت است؟

ناشناس

من کجام؟ اینجا کجاست؟

در جوابکو می‌تونید در مورد هر موضوعی سوال کنید، به سوالای بقیه جواب بدید و تجربتون رو به اشتراک بگذارید!

در جواب هر سوالی درباره ویژگی‌های موجودات زنده که با «چرا» آغاز می‌شود، باید از منظر تکاملی به دنبال پاسخ بگردیم. آن‌چه در ادامه می‌گویم رایج‌ترین توجیه تکاملی برای علت تفاوت رنگ پوست نژادهای مختلف انسان‌هاست.

اجداد سیاه‌پوست آفریقایی

تا حدود صدهزار سال پیش، اجداد اصلی ما انسان‌های امروزی در آفریقا زندگی می‌کردند (چند گونه نزدیک به انسان پیش از این از آفریقا خارج شده بودند اما به نظر می‌رسد که نهایتا منقرض شدند و ما از نسل آنها نیستیم). این اجداد آفریقانشین ما، میلیون‌ها سال بود که نسلشان از میمون جدا شده بود و در اکثر ویژگی‌های مهم احتمالا مثل ما بودند (هرچند مثلا احتمالا هنوز زبان نداشتند). همچنین، آنها همه سیاه‌پوست بودند. رنگ سیاه پوست اجداد ما کاملا اتفاقی نبود، بلکه برای زندگی در آفریقا بهینه بود و قاعدتا به همین دلیل در مسیر تکامل به این شکل در آمده بود. چرا؟ برای پاسخ باید ببینیم ارتباط رنگ پوست با نور خورشید چیست:

داشتن پوست تیره به معنای میزان بالای «ملانین» در پوست است. ملانین از بدن در برابر پرتو فرابنفش خورشید محافظت می‌کند و در نتیجه چیز مفیدی است. اما در مقابل، داشتن پوست تیره خطر کمبود ویتامین دی را هم افزایش می‌دهد، و از این جهت عامل مضری است. از آن‌جا که برای تولید ویتامین دی هرچه بیشتر به نور خورشید نیاز داریم، این که داشتن پوست تیره بهتر است یا روشن تابع میزان آفتابی است که در روز تجربه می‌کنیم. در آفتاب داغ آفریقا، پوست تیره این برتری را دارد که ما را از خطر پرتوهای فرابنفش محافظت می‌کند و در نتیجه خطر بیماری را کاهش می‌دهد. در عین حال، آفتاب آفریقا آن‌قدر شدید است که فرد سیاهپوست همچنان مقدار مورد نیاز نور خورشید برای ویتامین دی را جذب می‌کند.

خروج از آفریقا

اما از حدود صدهزار سال پیش (درباره این عدد اختلاف نظرهایی وجود دارد) بخش بزرگی از انسان‌ها از آفریقا خارج شدند و شروع به زندگی در قاره‌های دیگر کردند. در قاره‌های جدید، آب و هوا متفاوت بود و سبک زندگی (از جمله خوراک) نیز تفاوت‌های جدی داشت. پوست سیاهی که برای زندگی در آفریقا مناسب بود برای زندگی در سرزمین‌های جدید مناسب نبود. به خصوص، نور خورشید در بسیاری از مناطق کم بود و پوست تیره انسان‌ها این‌جا به ضررشان تمام می‌شد چون دچار کمبود ویتامین دی می‌شدند و آفتاب کافی برای جبران این کمبود نداشتند. در چنین شرایطی، کسانی که بر اثر تصادفات ژنتیک یا جهش ژنتیکی پوست روشن‌تری داشتند، شانسشان برای زنده ماندن و در نتیجه بچه‌دار شدن (و نهایتا بقای نسل) بیشتر بود. در نتیجه با گذشت هر نسل، درصد افراد دارای پوست روشن بیشتر می‌شد. گذشته از این، وقتی یک ویژگی ظاهری با شانس بالای بقا گره می‌خورد، به تدریج وارد سلیقه جنسی افراد هم می‌شود. یعنی مثلا زنانی که در آن دوران در آن مناطق از مرد روشن‌پوست خوششان می‌آمد نسلشان بیشتر باقی می‌ماند چون از مردان روشن‌پوست بچه‌دار می‌شدند و بچه‌هایشان هم نسبتا روشن‌پوست می‌شدند و با شانس بیشتری زنده می‌ماندند. در نتیجه، دانشمندان حدس می‌زنند که نه تنها تکامل در چنین مناطقی ژن «پوست روشن» را فراگیر می‌کرد، بلکه حتی ژن «علاقه جنسی به فرد جنس مخالف دارای پوست روشن» را هم فراگیر می‌کرد! جا دارد این نکته را هم اضافه کنم که عده‌ای پوست روشن اروپایی‌ها را با زندگی در اروپا در دوره به‌ شدت کم‌آفتاب «عصر یخبندان» هم مرتبط می‌دانند.

باید توجه داشته باشیم که میزانی از تنوع در رنگ پوست همیشه و در هر نژادی وجود دارد، و جهش‌های ژنتیک که رنگ پوست یک کودک را به مراتب روشن‌تر یا تیره‌تر از والدینش می‌کند همیشه ممکن هستند. در انسان‌های ساکن آفریقا، این تصادف‌ها و جهش‌ها هیچ وقت باعث تغییر رنگ پوست غالب نشد چون پوست روشن در آفریقا نه تنها مفید نیست بلکه مضر است. اما در مناطق دیگر پوست روشن برای دارنده‌اش مزیت ایجاد می‌کرد. فراموش نکنیم که زندگی چند ده هزار سال پیش مثل حالا نبود. مرگ و میر و سوء تغذیه به شدت بالا بود و هر مزیت کوچک در سلامت، تاثیر جدی در بقای نسل شما می‌گذاشت. برای درک شدت مرگ و میر در آن دوران، خوب است به این نکته فکر کنیم که در آن زمان در نبود روش‌های جلوگیری از بارداری، هر زوجی در طول زندگی بارها و بارها بچه‌دار می‌شدند (مثلا ده فرزند به ازای هر زوج). اما علی‌رغم این موضوع، نه تنها جمعیت در هر نسل چندبرابر نمی‌شد، بلکه مرگ‌ومیر به قدری زیاد بود که جمعیت انسان‌ها در طول ده‌ها هزار سال تغییر زیادی نکرد. در چنین اوضاعی و با توجه به کمی جمعیت (که تغییرات بزرگ جمعیتی را ساده‌تر می‌کند)، هر برتری کوچک ژنتیک در عرصه سلامت، به سرعت به برتری عددی نسل دارای ژن موفق می‌انجامید.

عوامل دیگر

گفتنی‌ست که دانشمندان عوامل دیگری را هم برای تنوع رنگ پوست در جهان مطرح کرده‌اند. این عوامل هم عموما به خورشید و ویتامین دی مرتبطند. یکی از جالب‌ترین نمونه‌ها اثر گندم است. گندم گیاهی است که در آفریقا وجود نداشت، و تنها انسان‌هایی که از آفریقا خارج شده بودند پس از اختراع کشاورزی به طور جدی گندم‌خوار شدند. یکی از سناریوهایی که دانشمندان مطرح کرده‌اند این است که خوردن گندم و برخی گیاهان مشابه، تولید ویتامین دی را در بدن کاهش می‌دهد، و در نتیجه انسان‌های کشاورز گندم‌خوار دچار مشکلات کمبود ویتامین دی شده‌اند، و در نتیجه بیش از پیش محتاج نور خورشید (برای جبران کمبود ویتامین دی) شده‌اند، و در نتیجه در میان جمعیت‌های کشاورز، داشتن پوست روشن برتری ژنتیک مضاعف ایجاد می‌کرده. در نتیجه خوردن کشاورزی و گندم و دانه‌های مانند آن هم در روشن شدن تدریجی پوست انسان‌های خارج از آفریقا نقش داشته.

(در پایان لازم است اشاره کنم که در این متن منظور از «آفریقا» عمدتا مناطق جنوب صحرای بزرگ آفریقاست. شمال آفریقا (مصر و لیبی و تونس و غیره) عمدتا از لحاظ ویژگی‌های جمعیتی و تمدنی بیشتر با اروپا و خاور میانه در یک گروه قرار می‌گیرند تا با جنوب آفریقا.)

۷
سامان محمودیان ، دانشجو-برنامه نویس

  سفید پوست‌ترین مردمان جهان در قسمت شمالی اروپا زندگی می‌کنند، که آنان را نودریک، به معنی شمالی، می‌نامند. سیاه پوست‌ترین مردمان جهان هم در آفریقای غربی زندگی می‌کنند. اهالی جنوب شرقی آسیا هم دارای پوست گندمگون و زرد هستند. بیشتر مردم، دارای پوست خالص زرد یا سفید یا سیاه نیستند، بلکه پوست آن‌ها ترکیبی از صد‌ها رنگ مختلف هست. در میان بافت‌های پوست بدن کروموژن‌ها، یعنی رنگ‌دانه یا رنگیزه، تولید کننده رنگ در پوست بدن انسان هستند. کروموژن خود فاقد رنگدانه است ولی اساس و پایه رنگ محسوب می‌شوند، چون برخی از مخمر‌ها و آنزیم‌ها در آن‌ها تاثیر میگذارند و رنگ را بوجود می‌آورند. فرض کنید شخصی در بافت‌های پوست بدنش هیچ کرموژنی وجود نداشته باشد. در آن صورت، آن شخص بی‌رنگ یا بوربور یا آلبینو می‌شود. در آفریقا نمونه‌هایی از این انسان‌ها وجود دارد که سفید‌‌تر از سفید پوست‌ترین انسان‌ها هستند و رنگ پوست آن‌ها سفید شیره‌ای کامل هست. نکته جالب آن است که رنگ زرد خفیفی در پوست آن‌ها وجود دارد و این اثبات‌گر این موضوع است که همه انسان‌ها در پوستشان رنگ زرد وجود دارد. ماده رنگین دیگری که در پوست انسان وجود دارد و باعث تولید رنگ سیاه می‌شود، ملانین است و رنگ دانه‌های آن در حالت عادی قهوه‌ای تیره هستند.  

۶

در واقع این به دلیل یک رشته از اعمال شیمیایی در بدن و پوست است. در بافت‌های پوست بدن، کروموژن‌ها نهفته‌اند.

کروموژن‌ها رنگدانه یا رنگریزه‌ای هستند که تولید رنگ را در پوست به عهده دارند. کروموژن‌ها خود فاقد رنگند، ولی اساس رنگ به شمار می‌روند. چون برخی از مخمر‌ها یا آنزیم‌ها در آنها تاً ثیر می‌گذارند و رنگ خالصی را پدید می‌آورند.

فرض کنید که شخصی دارای کروموژن نیست، یا آنزیم‌هایش درست بر روی کروموژن‌ها کار نمی‌کنند، در این صورت آن شخص بیرنگ یعنی بوژبور می‌شود. در آفریقا بوژبور‌هایی وجود دارند که سفید‌تر از سفید‌ترین انسان‌ها می‌باشند. بنابر این پوست بدن ما بدون وجود هیچ رنگریزه‌ای سفید شیری است که بر روی آن رنگ زرد رقیقی اضافه شده است زیرا رنگریزه‌ی زرد در پوست نهفته است.

ماده‌ی رنگین دیگری که در پوست یافت می‌شود و رنگ سیاه را تولید میکند، ملانین است. بخشی دیگر از رنگ پوست بدن را سرخی خونی پدید می‌آورد که در مویرگها‌ی پوست، جریان دارد. بنابر این، رنگ پوست ما را ترکیب این چهار رنگ پدید می‌آورد: سفید، زرد، سیاه و قرمز.

همه‌ی افراد بشر این چهار رنگ را در پوست خود دارند، ولی به میزانی متفاوت، و میزان ترکیب این چهار رنگ در پوست افراد، متغیر است، و تفاوت رنگ پوست هر فرد با دیگری به همین جهت است. ضمناً، خورشید می‌تواند مقداری ملانین در پوست ما تولید کند. به همین دلیل مردمی‌که در مناطق استوایی زندگی می‌کنند، ملانین بیشتری در پوست دارند و از این‌رو رنگ پوستشان سیاه‌تر است.


۳

آمار سوال

۱٬۴۳۸ نمایش
۰ دنبال‌کننده
سال گذشته پرسیده شده
آمار بازدید در این ماه

سوال رو به اشتراک بگذار