برو به محتوای اصلی

وسواس فکری چیست؟

من کجام؟ اینجا کجاست؟

در جوابکو می‌تونید در مورد هر موضوعی سوال کنید، به سوالای بقیه جواب بدید و تجربتون رو به اشتراک بگذارید!

نوعی وسواس است که ذهن فرد را درگیر می‌کند و او را از انجام کارهای روزمره باز‌می‌دارد. این افراد قادر به برقراری ارتباط مناسب با دیگران نیستند چون دائم اضطراب دارند که به افکار وسواسی خود عمل کنند. شخصی که دچار وسواس فکری است مدام دچار این ترس و نگرانی‌ست که کاری را باید انجام میداده که اکنون انجام نداده است. مثلا در هنگام خروج از خانه بارها از قفل بودن در اطمینان حاصل می‌کند. و یا این که دچار بدبینی می‌گردد و بسیاری از کارهای معمول را از ترس رخداد اتفاقی وحشتناک انجام نمی‌دهد. به عنوان مثال از ترس اینکه تصادف کند، سوار ماشین نمی‌شود و یا به خیابان نمی‌رود. طبق تحقیقات، حدود یک تا سه درصد افراد جامعه به این اختلال دچار می‌باشند. 

۱۰

افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی۱۹، دچار وسواس‌های عملی، یا دچار وسواس‌های فکری و یا هردو با هم هستند. منظور از وسواس فکری، افکار، تصویر‌های ذهنی، یا میل‌های ناگهانی به انجام کاری یا گفتن چیزی است که فرد را ناراحت می‌کند و دایماً هم در ذهن تکرار می‌شوند. منظور از وسواس عملی، رفتارهایی است که فرد احساس می‌کند مجبور است انجام دهد.

رایج‌ترین وسواس‌های فکری عبارتند از:

*  ترس از ابتلا به یک بیماری مثل ایدز یا سرطان
*  ترس از نجس شدن یا نجس کردن
*  ترس از دست زدن به چیزهای سمی یا آلوده
*   ترس از آسیب رساندن به کسی یا کشتن کسی که معمولاً این فکر در مورد افراد نزدیک و کسانی که فرد آن‌ها را دوست دارد است.
*  ترس از فراموش کردن انجام کاری مثل قفل کردن در، بستن شیر گاز
*  ترس از انجام کاری غیر اخلاقی یا انجام رفتاری خجالت‌آور

رایج‌ترین وسواس‌های عملی عبارتند از:

*  شستشو و آب‌کشی مکرر و طولانی مثل شستن مکرر دست‌ها در طول روز
*  وارسی و چک کردن افراطی مثل چندین بار قفل کردن در
*  اعمال تکراری مثل 16 بار چراغ را خاموش کردن
*  جمع‌کردن و انبار کردن چیزهای بی‌مصرف مثل روزنامه یا وسایل غیرقابل استفاده
*  قرار دادن اشیا و وسایل به صورت قرینه یا براساس یک نظم خاص

علل اختلال وسواس فکری – عملی۱۹ چیست ؟

دلایل این اختلال دقیقاً شناسایی نشده‌اند. این اختلال یک جنبه ارثی دارد. اعضای خانواده افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری – عملی اغلب مبتلا به همین اختلال و سایر اختلالات اضطرابی هستند. البته توارث تنها دلیل وسواس نیست. یادگیری و فشار‌های زندگی نیز سهمی در شکل‌گیری این اختلال دارند.

اختلال وسواس فکری عملی چگونه به وجود می‌آید؟

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که 90% افراد افکاری شبیه به افکاری که بیماران وسواسی را ناراحت می‌کند دارند ولی این افکار افراد مبتلا به این اختلال را بیشتر از دیگران ناراحت می‌کنند. بیشتر اوقات افکاری که باعث نگرانی افراد مبتلا به وسواس می‌شود مغایر با باورها و ارزش‌های آن‌ها است. مثلا یک فرد بسیار مذهبی و معتقد از این می‌ترسد که مبادا به مفدسات توهین کند یا کفر بگوید و یا یک مادر دلسوز می‌ترسد که مبادا به فرزندش آسیبی برساند. با توجه به این که افرادی که مبتلا به وسواس می‌شوند به خاطر داشتن این گونه افکار بسیار ناراحت هستند و سعی می‌کنند از این افکار اجتناب کنند آن‌ها اغلب سعی می‌کنند خودشان را مجبور به متوقف کردن افکارشان کنند. مشکل این جاست که هر چه بیشتر سعی می‌کنی درباره‌ی چیزی فکر نکنی در نهایت بیشتر به آن فکر خواهی کرد می‌توانید همین حالا این پدیده را امتحان کنید سعی کنید به مدت 60 ثانیه به یک فیل صورتی فکر نکنید به احتمال زیاد اولین چیزی که به ذهن شما می‌آید آن چیزی است که سعی می‌کنید به آن فکر نکنید یعنی یک فیل صورتی. زمانی که آدم‌ها در می‌یابند که نمی‌توانند از افکار ناراحت‌کننده اجناب کنند به فکر راه حل‌های دیگری برای کاهش اضطراب می‌افتند. ممکن است شروع به انجام کارهایی مثل شستن زیاد یا زیر لب دعا خواندن. این کار‌ها معمولاً اضطراب آن‌ها را کاهش می‌دهد. فقط مشکل این جاست که رهایی از اضطراب موقتی است. خیلی زود شرایط به گونه‌ای در می‌آید که آن‌ها باید آن عمل را بیشتر و بیشتر انجام دهند تا حالشان بهتر شود. خیلی زود این عمل به صورت یک رفتار وسواسی در می‌آید.

درمان رفتاری شناختی۹ اختلال وسوای فکری – عملی چه می‌کند؟

افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری – عملی از این می‌ترسند که اگر به افکار وسواسی‌شان میدان بدهند و هیچ عمل وسواسی برای جبران آن‌ها انجام ندهند بیشتر و بیشتر مضطرب خواهند شد و نخواهند توانست این اضطراب تحمل کنند آن‌ها اغلب از این نگرانند که مبادا دیوانه شوند. هدف درمان شناختی رفتاری۹ این است که به شما کمک کند که یاد بگیرید اضطراب خود را بدون انجام رفتارهای وسواسی کنترل کنید. در این درمان شما راهبردهایی نظیر تمرین‌های آرام‌سازی و شیوه‌های تفکری را که باعث کاهش اضطراب می‌شوند یاد خواهید گرفت. همچنین در این درمان می‌آموزید که اگر به جای اجتناب از افکارتان با آن‌ها مواجه شوید آن‌ها کنار می‌روند. شاید باور کردنش سخت باشد ولی حقیقت دارد. درمانگران به شما کمک می‌کند با چیزهایی که بیشتر از همه از آن‌ها می‌ترسید به تدریج روبرو شوید تا بالاخره زمانی فرابرسد که بتواند ترستان را بدون انجام رفتارهای وسواسی مهار کنید. درمان شناختی – رفتاری وسواس فکری- عملی معمولا حدود 20 جلسه طول می‌کشد. ممکن است درمان برای کسانی که علایم وسواس شدیدتری دارند بیشتر از این طول بکشد. پژوهش‌های انجام شده در این زمینه نشان داده‌اند که بیش از 80% کسانی که درمان شناختی – رفتاری خود را تا آخر ادامه می‌دهند در حد متوسط تا قابل ملاحضه‌ای بهبود می‌یابند. خیلی پیش می‌آید که بعد از پایان درمان گاهی افکار یا تمایلات وسواسی به سراغ فرد بیایند ولی به طور کلی بیماران احساس کنترل بیشتری داشته و می‌توانند از زندگی لذت ببرند. پژوهش‌ها همچنین نشان داده‌اند که اغلب افرادی که درمان را به پایان برده‌اند بعد از اتمام درمان در دراز مدت حالشان بهتر است.

۹
سامان محمودیان ، دانشجو-برنامه نویس

نوعی وسواس است که ذهن فرد را آزار می‌دهد. در این نوع اختلال افکار، ایده‌ها و انگیزه‌هایی به ذهن فرد هجوم می‌آورد که نمی تواند آن‌ها را کنترل کند و او را از انجام کارهای روزانه باز می دارد. این نوع افراد نمی توانند به آسانی با دیگران ارتباط برقرار کنند. ریشه اصلی وسواس فکری اضطراب مزمن است.

۴